Przejdź do treści
Szkocja
Zamki

Zamki w Szkocji: gdzie jechać i co zobaczyć

Redakcja Szkocja6 min czytania
Zamki w Szkocji
Fot. Daniel Kraft, CC BY-SA 3.0

Zamków w Szkocji jest ponad dwa tysiące, a wiele z nich znamy tylko z dawnych zapisów. Ten przegląd pokazuje, czym się różnią, gdzie je szukać i które warto zobaczyć w pierwszej kolejności. Wybór zależy od tego, czy interesuje cię średniowieczna twierdza, renesansowa wieża czy zamek, który służył jako dom królewski.

Ile zamków jest w Szkocji i czym się różnią?

Zamek to według przewodników obronna siedziba pana feudalnego lub szlachcica. Odróżnia go od fortecy to, że był domem. Więcej o tym, co zobaczyć w Szkocji, znajdziesz w przewodniku po atrakcjach Szkocji.

Najstarsze zamki pojawiły się w XI i XII wieku, wraz z wpływami anglonormańskimi. Były to budowle z ziemnym nasypem i palisadą, nazywane motte and bailey. Od około 1200 roku zaczęto budować zamki z kamienia.

Pod koniec XIV wieku duże zamki z murami kurtynowymi ustąpiły miejsca wieżom mieszkalnym. Były to pionowe domy z mniejszymi umocnieniami. Ten typ budowli był popularny wśród szlachty aż do późnego XVII wieku.

Część zamków zdobiono w XVI i XVII wieku malowanymi sufitami i sztukaterią. W XVIII wieku wrócono do średniowiecznych form, ale te budowle nie miały już zdolności obronnej.

Gdzie szukać zamków w Szkocji?

Zamki rozmieszczone są w całym kraju, ale różne typy skupiają się w różnych miejscach. Najczęściej spotkasz:

Region Co tam znajdziesz
Granica z Anglią wieże mieszkalne i wieże obronne
Północny wschód najlepsze przykłady większych renesansowych wież
Central Belt Edynburg i Stirling, czyli zamki królewskie i strategiczne
Highlands zamki nad Loch Ness i w Great Glen

Region Highlands obejmuje Great Glen i Loch Ness. Na północy leży też Inverness, szybko rozwijające się miasto w tej części kraju.

Zamek w Edynburgu stoi na skale

Zamek w Edynburgu stoi na Castle Rock, skale zajmowanej przez ludzi od co najmniej epoki żelaza. Od czasów Malcolma III, czyli od XI wieku, była tu królewska twierdza. Zamek pozostawał rezydencją królewską do 1633 roku.

W historii zamku doszło do wielu oblężeń. Badania z 2014 roku wymieniły ich 26. Najstarszym budynkiem w mieście jest kaplica św. Małgorzaty z początku XII wieku.

Większość obecnych budynków pochodzi dopiero z czasów po 1573 roku, kiedy artyleria zniszczyła średniowieczne obwarowania. Zamek jest też siedzibą pułków Royal Regiment of Scotland i Royal Scots Dragoon Guards.

Stirling: zamek strzegący przeprawy przez Forth

Zamek w Stirlingu stoi na skale z trzech stron otoczonej stromymi klifami. Przez wieki strzegł najdalszego w dół rzeki Forth przejścia, a to przejście działało do lat 90. XIX wieku.

Na zamku koronowano wielu władców Szkocji, w tym Marię Stuart w 1542 roku. Zamek był jednym z najczęściej używanych królewskich zamków w kraju przed unią z Anglią.

Zamek przechodził z rąk do rąk podczas wojen o niepodległość. Odnotowano co najmniej osiem oblężeń, a ostatnie w 1746 roku, kiedy Bonnie Prince Charlie bezskutecznie próbował go zdobyć.

Urquhart Castle, Eilean Donan i zamki w Highlands

Urquhart Castle leży nad Loch Ness. Wielu turystów przyjeżdża tu w nadziei, że zobaczą potwora, choć część z nich go nie odnajduje.

Eilean Donan to zamek na wyspie. Łączy go z lądem most, a jego położenie jest jednym z najbardziej charakterystycznych motywów fotograficznych w kraju.

Oba zamki warto łączyć z trasą przez Great Glen. Inverness, leżące blisko Loch Ness, jest dobrą bazą do wycieczek w tę stronę.

Zamki-domy i zamek Balmoral

W XVIII wieku powstawały budowle w stylu zamkowym, które nie miały zdolności obronnej. Ich ozdoby czerpały z architektury wojskowej i wież mieszkalnych. Ten trend ustąpił miejsca stylowi szkockiemu baronialnemu w XIX wieku.

Zamek Balmoral był letnią rezydencją królów. To przykład zamku, który służył jako dom, a nie jako twierdza.

Jak zaplanować zwiedzanie zamków?

Najpierw wybierz region, bo zamki w jednym rejonie często leżą blisko siebie. Edynburg i Stirling to zamki w Central Belt, a Urquhart i Eilean Donan wymagają trasy przez Highlands.

Bilety łączone do kilku zamków sprawdzisz na oficjalnej stronie: oficjalna strona Historic Environment Scotland z biletami łączonymi. Godziny otwarcia i ceny również znajdziesz tam.

Warto zarezerwować dłuższy czas na miejscu, bo zwiedzanie zamku w Edynburgu zajmuje sporo czasu.

Link partnerski Szkocja: wycieczki i bilety. Sprawdź wycieczki z przewodnikiem

Od czego zacząć planowanie?

Zacznij od listy zamków, które naprawdę chcesz zobaczyć. Potem dobierz do nich region i kolejność odwiedzin. Na końcu sprawdź bilety i godziny na oficjalnych stronach.

Stirling i bitwa o most

Zamek w Stirlingu wiąże się z jednym z najsłynniejszych starć wojen o niepodległość. W 1297 roku Andrew Moray i William Wallace pokonali Anglików w bitwie pod Stirling Bridge. Wielu żołnierzy angielskiego garnizonu zginęło w walce, a dowódcy schronili się w zamku. Zostali tam szybko zmuszeni do kapitulacji z powodu głodu.

Kilka lat później sytuacja odwróciła się. W 1304 roku armia Edwarda I dotarła pod zamek z co najmniej 17 machinami oblężniczymi. Szkoci pod dowództwem Williama Oliphanta poddali się 20 lipca. Edward nakazał jednak części załogi wrócić do zamku, bo chciał użyć nowej machiny, nazwanej Warwolf. Uważa się, że była to duża kusza typu trebusz, która zniszczyła bramę zamku.

W 1313 roku zamek bronił Philip Mowbray, a oblegał go Edward Bruce, brat króla Roberta. Mowbray zaproponował układ: odda zamek, jeśli nie zostanie odsieczy w ciągu roku. Bruce się zgodził, co później uznano za błąd. Angielska odsiecz nadeszła w czerwcu 1314 roku, a Robert Bruce pokonał Anglików w bitwie pod Bannockburn, widocznej z zamku.

Edynburg: Stare Miasto i Nowe Miasto

Edynburg dzieli się na kilka dzielnic o wyraźnym charakterze. Stare Miasto to średniowieczne serce miasta, ciągnące się wzdłuż Royal Mile od zamku do pałacu Holyrood. Stoją tu wysokie kamienice, bo na ograniczonej przestrzeni budowano w pionie, nawet dziesięciopiętrowe.

Nowe Miasto powstało od lat 70. XVIII wieku jako elegancka siatka ulic, domów i ogrodów. Dziś to główna dzielnica handlowa i miejsce najlepszych hoteli. Znajdziesz tu Calton Hill oraz cztery oddziały National Gallery. Oba miasta, Stare i Nowe, zostały wpisane na listę UNESCO w 1995 roku.

Na wschód od centrum leży wulkaniczna skała Arthur's Seat, która jest o około 340 milionów lat starsza od Starego Miasta. W Leith, dawnym porcie, cumuje Royal Yacht Britannia, a w dzielnicy South spotkasz większość akademików i miejsc do jedzenia. Na zachodzie znajduje się zoo i stadiony rugby.

Taki podział ułatwia planowanie, bo każda dzielnica ma inny rytm dnia i inne atrakcje.

Insygnia, uroczystości i pamięć w Edynburgu

Zamek w Edynburgu był domem Honours of Scotland, czyli szkockich insygniów królewskich. Przechowywano je tu przez wieki, a dziś stanowią jedną z najważniejszych części wystawy. Zamek pełnił także rolę archiwum narodowego, mennicy i więzienia.

Co roku w sierpniu, podczas festiwalu w Edynburgu, zamek staje się tłem dla Royal Edinburgh Military Tattoo. To widowisko wojskowe z muzyką i pokazami, które stało się symbolem miasta. Dla wielu osób to główny powód przyjazdu w tym czasie.

Na terenie zamku znajduje się Scottish National War Memorial oraz National War Museum. Pomnik i muzeum upamiętniają szkockich żołnierzy z różnych konfliktów. Zamek jest też siedzibą pułków Royal Regiment of Scotland i Royal Scots Dragoon Guards, a ich muzea również tu działają.

Te miejsca dają zwiedzającemu obraz zamku jako żywej instytucji, a nie tylko kamiennej ruiny.

Dlaczego zamek w Edynburgu nazywano Maidens' Castle?

Nazwa Maidens' Castle, czyli Zamek Dziewic, pojawiała się w dokumentach przez wiele stuleci. Występuje w nadaniach Dawida I, który panował w latach 1124 do 1153, oraz jego następców. Powód tej nazwy nie jest znany, a historycy nie zgadzają się co do jej pochodzenia.

Najdawniejszym śladem jest mapa Ptolemeusza z II wieku. Pokazuje ona osadę na terenie plemienia Votadinów o nazwie Alauna, co oznacza „miejsce na skale”.

Często pytacie

Ile zamków jest w Szkocji?
Według przewodników jest ich ponad dwa tysiące. Wiele z nich znamy tylko z zapisów historycznych.
Czym różni się zamek od fortecy?
Zamek był prywatną siedzibą pana lub szlachcica, a forteca nie była domem. Granica bywa jednak płynna, bo ta sama budowla mogła pełnić różne funkcje.
Jakie są najstarsze zamki w Szkocji?
Pierwsze powstały w XI i XII wieku, z ziemnymi nasypami motte and bailey. Kamienne zamki pojawiły się od około 1200 roku.
Dlaczego w Edynburgu zamek stoi na skale?
Castle Rock to pozostałość wulkanicznego kanału, który wbił się w otaczające skały. Stroma skała dawała naturalną obronę od zachodu, północy i południa.
Gdzie szukać biletów łączonych do zamków?
Informacje o biletach łączonych podaje oficjalna strona Historic Environment Scotland.
Podziel się
Obok tego tekstu

Przeczytaj też