Przejdź do treści
Szkocja
Kuchnia i kultura

Kuchnia szkocka: co zjeść w Szkocji i Edynburgu

Redakcja Szkocja10 min czytania
Kuchnia szkocka
Fot. Metukkalihis, CC BY-SA 3.0

Kuchnia szkocka opiera się na owsie, rybach, produktach mlecznych i dziczyźnie, a nie na drogich przyprawach z zagranicy. Ten przewodnik pokazuje, które potrawy warto zjeść, co podać na śniadanie, co zamówić w pubie i gdzie szukać fish and chips. Każda sekcja rozwija jeden temat, więc możesz czytać tylko to, czego potrzebujesz.

Czym jest kuchnia szkocka?

Kuchnia szkocka to tradycja gotowania oparta na tym, co dają szkockie pola, lasy i morze. Ma własne potrawy, ale wiele dzieli z kuchnią brytyjską i europejską, bo wpływały na nią zarówno dawne, jak i nowe, lokalne i kontynentalne zwyczaje. Najprościej ją poznać, jedząc kilka dań z listy poniżej. Zacznij od owsianki, ryby z frytkami i kruchego ciastka z masłem. Jeśli dopiero układasz trasę, zajrzyj do co zobaczyć w Szkocji, gdzie znajdziesz miejsca warte połączenia z wyjściem na obiad. Kuchnia różni się też regionalnie, bo inne potrawy jada się na Wyspach Szetlandzkich, a inne w okolicach Fife czy Aberdeen.

Jakie produkty decydują o smaku?

Podstawą są produkty z natury i gospodarstwa: warzywa, owoce, owies, ryby, owoce morza, nabiał i dziczyzna. Gotowanie opiera się na prostocie i zwykle nie korzysta z rzadkich, historycznie drogich przypraw. Owies był przez wieki podstawą wyżywienia, bo pszenica w wilgotnym klimacie trudno rosła. Dlatego płatki owsiane, owsianka i placki owsiane pojawiają się tu tak często. Wędzone ryby, masło i ser występują w wielu daniach. Dziczyzna była przez stulecia dostępna przede wszystkim dla osób, które miały prawo polować, a jej pieczone wersje, jak grouse, nadal trafiają na karty restauracji. Wiele potraw wykorzystuje też cały produkt zwierzęcy, bo dawniej nic nie mogło się zmarnować.

Jak kuchnia szkocka zmieniała się w historii?

Średniowieczna prosta strawa składała się z zupy z ziół i korzeni, chleba, jajek i sera. Mięso było drogie, więc biedniejsi jedli przede wszystkim nabiał i inne produkty zwierzęce. Potem do Szkocji dotarł ziemniak, który sir Walter Raleigh sprowadził na Wyspy Brytyjskie. W XVI wieku, za czasów Marii Stuart, na dwór przybyli francuscy kucharze, którzy wprowadzili do języka kulinarne słowa, na przykład ashet, czyli duży półmisek, czy gigot, czyli udziec baranii. W XIX wieku pojawiły się też zbiory przepisów, jak książka Charlotte, Lady Clark of Tillypronie. W XX i XXI wieku do Szkocji przyjeżdżali imigranci z Włoch, Bliskiego Wschodu, Indii i Pakistanu, a później również z Polski, co wpłynęło na lokalne restauracje i sklepy.

Które potrawy warto zjeść w Szkocji?

Oto 12 dań, które dobrze poznać podczas pierwszego wyjazdu:

  • Haggis: pudding z serca, płuc i wątroby owcy z owsianką i przyprawami.
  • Cullen skink: gęsta zupa z wędzonego haddocka, ziemniaków i cebuli.
  • Shortbread: kruche ciastko z cukru, masła i mąki pszennej.
  • Cranachan: deser z kremem, owsem, whisky i często malinami.
  • Fish and chips: smażona ryba w chrupiącym cieście z frytkami.
  • Scotch broth: zupa z jęczmieniem, baraniną i warzywami korzeniowymi.
  • Stovies: powoli duszone ziemniaki z cebulą i mięsem.
  • Mince and tatties: mielona wołowina z ziemniakami, cebulą i marchewką.
  • Arbroath smokies: wędzony haddock ze słynnego miasta Arbroath w regionie Angus.
  • Tablet: średnio twarda, cukrowa słodycz.
  • Scotch pie: pasztet w podwójnej skorupce, zwykle z mięsem owczym.
  • Porridge: owsianka gotowana na wodzie lub mleku.

Czy haggis to naprawdę narodowe danie?

Haggis to pudding i kiełbasa z podrobów owcy, cebuli, owsianki, łoju i przypraw. Tradycyjnie gotuje się go w żołądku zwierzęcia, choć dziś częściej stosuje się sztuczny osłonek. Nazwa jest zapisana w Anglii około 1430 roku, ale danie uznaje się za pochodzące ze Szkocji. Stało się narodowym daniem dzięki wierszowi Roberta Burnsa „Address to a Haggis” z 1786 roku. Podaje się je z neeps and tatties oraz szklanką whisky, zwłaszcza podczas Burns supper, zwykle w okolicach 25 stycznia. Haggis kupisz w supermarketach przez cały rok, a w smażalniach zjesz go jako haggis supper z frytkami. Istnieje też wariant wegetariański z roślin strączkowych, orzechów i warzyw.

Jakie dania mięsne i rybne warto znać?

Kilka dań pojawi się na karcie częściej niż inne. Kedgeree to ryż z wędzonym haddockiem, jajkiem, pietruszką, masłem lub śmietaną. Kippers to rozcięty śledź, solony lub marynowany i zimno wędzony, zwykle podawany na śniadanie. Roast Aberdeen Angus beef to pieczona wołowina rasy Aberdeen Angus. Kilmeny Kail to danie z regionu Fife z królikiem, boczkiem i kapustą lub jarmużem. Reestit mutton to solone mięso tradycyjne dla Wysp Szetlandzkich, uważane tam za danie narodowe. Forfar bridie to pieróg z mięsem i cebulą, a Scotch pie zwykle zawiera baraninę. Wędzony łosoś również dobrze pasuje do lekkiej kolacji.

Jak wygląda śniadanie szkockie?

Śniadanie szkockie łączy owsiankę z mięsem i rybą. Lorne sausage to kwadratowa kiełbasa mięsna bez osłonki, podawana głównie na śniadanie. Black pudding to pudding z mięsa, tłuszczu i kaszy, który smaży się na patelni. Porridge jest najczęstszym wyborem, a brose to nieugotowana owsianka z wodą lub mlekiem. Jeśli wolisz rybę, zamów kippers albo tatties and herring. Do śniadania często podaje się breakfast tea, czyli herbatę, która towarzyszy większości posiłków w kraju. Owsianka i kiełbasa Lorne dają solidny początek dnia, zwłaszcza przed długim spacerem po górach.

Gdzie i jak jeść fish and chips?

Smażalnie zwane chippies są w Szkocji bardzo popularne. Do frytek w okolicach Edynburga dodaje się najczęściej sól i sos, czyli brązowy sos rozcieńczony wodą i octem. W Glasgow i wielu innych miejscach częściej wybiera się ketchup albo sól z octem. Smażalnie serwują też haggis supper, czyli haggis w cieście z frytkami, oraz haggis burger, czyli smażony haggis na bułce. Munchy box to zestaw dań na wynos podawany w pudełku po pizzy. Deep-fried Mars bar to słodki wariant, który spróbujesz w wielu smażalniach, ale traktuj go jako ciekawostkę, a nie codzienny posiłek.

Miasto Typowy dodatek do frytek
Edynburg i okolice sól i sos, czyli brązowy sos z wodą i octem
Glasgow i wiele innych miejsc ketchup albo sól z octem

Co zamówić w pubie?

Pub w Szkocji to miejsce, gdzie serwuje się przede wszystkim piwo i whisky. Najczęściej spotkasz różnych rodzajów ale, na przykład 90 shilling ale, 80 shilling ale i 70 shilling ale, które różnią się mocą i smakiem. India pale ale i Scotch ale również są w ofercie wielu lokali. Ciekawym wyborem jest heather ale, czyli ale aromatyzowane młodymi czubkami wrzosu. Het pint to gorące ale z przyprawami, cukrem i jajkami, często podawane zimą. Scotch mist to koktajl, w którym dominuje szkocka whisky. Jeśli nie pijesz alkoholu, w pubie znajdziesz też napoje bezalkoholowe, a herbatę zamówisz bez problemu.

Jakie wypieki i słodycze wybrać?

Wypieki są tu proste i mocno maślane. Empire biscuit to dwa kruche ciastka z dżemem między nimi, polane białym lukrem i ozdobione wiśnią. Dundee cake to bogate ciasto owocowe, a oatcakes to płaskie ciastka owsiane przypominające krakersy. Tablet to średnio twarda, cukrowa słodycz, a Moffat toffee ma karmelową masę z lekko kwaśnym środkiem. Edinburgh rock to miękka, kruszysta słodycz, którą wiele osób wybiera jako pamiątkę. Shortbread bywa też podawany w wariancie petticoat tails, czyli w kształcie trójkątów. Przy zakupach dobrze kupić kilka rodzajów, żeby porównać smaki.

Jakie desery i puddingi zamówić?

Deser w Szkocji często ma w sobie owies, śmietanę albo whisky. Cranachan łączy kremową bitą śmietanę, owsiane płatki, whisky i czasem maliny. Clootie dumpling to tradycyjny pudding z mąki, bułki tartej i suszonych owoców. Tipsy laird to trifle z whisky lub Drambuie, kremem custard i malinami. Burnt cream jest znany też jako crème brûlée albo Trinity cream. Carrageen pudding to mleczny pudding zagęszczony wodorostami. Stapag i fuarag to owies zalany odpowiednio zimną wodą lub zimnym mlekiem, czyli prosty posiłek bez gotowania.

Jakie zupy i dania warzywne warto spróbować?

Zupy są w Szkocji sycące i często jednogarnkowe. Cullen skink to gęsta zupa z wędzonego haddocka, ziemniaków i cebuli, podawana z chlebem. Scotch broth to zupa z jęczmieniem, baraniną i warzywami korzeniowymi. Cock-a-leekie to zupa z porami i pieprzem w bulionie z kurczaka, często z ryżem lub jęczmieniem. Partan bree to zupa z krabem i ryżem. Warzywa podaje się zwykle jako neeps and tatties, czyli brukiew i ziemniaki, a clapshot to danie z ziemniaków, brukwi, szczypiorku i masła, podawane z oatcakes. Rumbledethumps to potrawa z Scottish Borders z ziemniakami, kapustą i cebulą, podobna do bubble and squeak.

Co pić w Szkocji?

Wśród napojów bezalkoholowych najbardziej charakterystyczny jest Irn-Bru, jaskrawopomarańczowy gazowany napój. Red Kola to jaskrawoczerwony napój gazowany, a herbatę podaje się do każdego posiłku. Z alkoholi warto spróbować heather ale albo het pint. Atholl Brose to koktajl z owsianki, miodu i whisky, często podawany od święta. Szkocka whisky ma pierwszą pisemną wzmiankę z 1494 roku w Exchequer Rolls. Musi dojrzewać co najmniej trzy lata w dębowych beczkach, a minimalna moc butelkowania wynosi 40 procent alkoholu. Porcję whisky nazywa się dram.

Ile kosztuje jedzenie w Szkocji?

Koszt posiłków zależy od miejsca: inaczej płacisz w smażalni, inaczej w pubie czy restauracji. Aktualne stawki sprawdź na miejscu lub w ofercie lokali, na przykład w menu wywieszonym przy wejściu albo na stronie lokalu z cenami dań, w tym cenę fish and chips w Edynburgu. Jeśli planujesz cały budżet, przeczytaj o tym, jak wygląda rachunek w ceny w Edynburgu, gdzie zestawiono koszty noclegu, transportu i jedzenia. Godziny otwarcia smażalni i restauracji mogą różnić się między miastami, więc przed wyjściem sprawdź je na stronie konkretnej smażalni w Glasgow lub w wyszukiwarce map, gdzie podawane są aktualne godziny otwarcia.

Jak zaplanować jedzenie w podróży?

Zacznij od listy trzech potraw, które chcesz zjeść koniecznie, na przykład haggis, cullen skink i fish and chips. Warto zaplanować jeden posiłek w smażalni, jeden w restauracji i jedno śniadanie w tradycyjnym stylu, z owsianką albo kiełbasą Lorne. Jeśli interesuje cię whisky, zaplanuj jeden wieczór na degustację, a nie kilka pod rząd. Pamiętaj, że wegetariańskie wersje haggis i wiele deserów są dostępne, więc nikt nie zostanie bez posiłku. Dzięki temu jedzenie stanie się częścią wyjazdu, a nie dodatkiem.

Jakie sery warto poznać w Szkocji?

Szkockie sery są mniej znane niż whisky, ale kilka z nich dobrze pokazuje, jak wygląda tutejszy nabiał. Różnią się pochodzeniem, teksturą i mlekiem, z którego powstają. Najczęściej spotkasz te rodzaje:

  • Caboc: kremowy ser.
  • Crowdie: miękki, świeży ser z mleka krowiego.
  • Dunlop: ser pochodzący z miejscowości Dunlop we wschodnim Ayrshire.
  • Gigha: ser w stylu Dunlop, od dawna produkowany na wyspie Gigha.
  • Lanark Blue: bogaty, niebieskożyłkowany ser rzemieślniczy z mleka owczego.
  • Bishop Kennedy: miękki, okrągły ser podobny do brie, o żółtawym, płynnym wnętrzu.
  • Isle of Mull cheddar: cheddar z wyspy Mull.
  • Teviotdale: twardy, pełnotłusty ser z mleka krowiego.

Ser z Dunlop i Gigha dobrze smakuje w małych kawałkach, bo jego aromat jest wyraźny, ale nie ostry. Lanark Blue wymaga bardziej świadomego wyboru, bo jego niebieskie żyłki i intensywność nie każdemu odpowiadają. Caboc i Crowdie są łagodniejsze, dlatego częściej trafiają na śniadaniowe talerze. Kremowe sery świetnie łączą się z oatcakes, czyli płaskimi ciastkami owsianymi, które przypominają krakersy. Sery podaje się też z miodem wrzosowym albo dżemem, co dobrze równoważy słoność. Jeśli chcesz spróbować kilku rodzajów, poproś o małe porcje i porównaj tekstury od miękkiej do twardej.

Jakie owoce, dżemy i miody warto kupić?

Szkocka kuchnia korzysta z owoców zbieranych w ogrodach, na polach i w lasach. Najbardziej charakterystyczne są blaeberries, czyli czernice, które nie są tym samym co północnoamerykańskie borówki. Do tego dochodzą maliny, truskawki i tayberries, czyli owoce będące krzyżówką malin i jeżyn. Te owoce trafiają do deserów, takich jak cranachan i tipsy laird, ale także do ciast i tart. Najwięcej smaku z tutejszych owoców kupisz jednak w postaci przetworów. Dundee marmalade to marmolada, która wiąże się z miastem Dundee i stała się składnikiem puddingu z marmoladą. Rowan jelly to galaretka z jarzębiny, o wytrawnym, lekko gorzkawym smaku. Heather honey, czyli miód wrzosowy, ma intensywny aromat i gęstszą konsystencję niż miody z kwiatów łąkowych. Przetwory dobrze sprawdzają się jako pamiątka, bo są proste w przewożeniu i mają wyraźny, lokalny charakter. Przed zakupem przeczytaj etykietę i sprawdź skład, bo różne marki mogą mieć odmienne proporcje owoców i cukru.

Jakie wędzone ryby warto poznać?

Wędzenie ryb to jedna z najstarszych metod konserwowania w Szkocji i jeden z ważniejszych elementów lokalnej kuchni. Najsłynniejsze są arbroath smokies, czyli wędzony haddock, którego specjalnością jest miasto Arbroath w regionie Angus. Finnan haddie to haddock wędzony na zimno, pochodzący z miejscowości Findon w Aberdeenshire. Eyemouth pale to również wędzony na zimno haddock, o jasnozłotym kolorze i delikatnym, lekko dymnym smaku. Kippers to śledź rozcięty na pół, solony lub marynowany, a następnie wędzony na zimno, często podawany na śniadanie. Wędzony łosoś to kolejna popularna pozycja w menu, dobrze pasująca do lekkiej kolacji. Różnica między wędzeniem na zimno a na gorąco wpływa na konsystencję i smak. Wędzone na zimno ryby są bardziej delikatne, a te wędzone na gorąco mają bardziej zwartą strukturę. Przy wyborze dobrze zapytać kelnera, który rodzaj został przygotowany w danym lokalu.

Często pytacie

Czy haggis może zjeść osoba, która nie je mięsa?
Tak, istnieje wariant wegetariański, w którym mięso zastępują rośliny strączkowe, orzechy i warzywa. Sprawdź w lokalu, czy oferuje go na karcie.
Co zjeść na śniadanie w Szkocji?
Najczęściej wybiera się owsiankę, kiełbasę Lorne, black pudding albo kippers. Do tego podaje się herbatę.
Dlaczego do frytek w Edynburgu dodaje się inny sos niż w Glasgow?
W okolicach Edynburga popularny jest sól i sos, czyli brązowy sos rozcieńczony wodą i octem. W Glasgow częściej wybiera się ketchup albo sól z octem.
Czym jest dram?
Dram to potoczna nazwa porcji whisky, czyli szklanki tego trunku. Często pije się go jako część tradycyjnego wieczoru.
Jaki deser spróbować po haggis?
Dobrym wyborem jest cranachan, czyli deser z kremem, owsem, whisky i malinami, albo clootie dumpling, pudding z suszonymi owocami.
Czy da się dobrze zjeść bez alkoholu?
Tak, w Szkocji dostępne są napoje bezalkoholowe, jak Irn-Bru, a herbata towarzyszy większości posiłków.
Podziel się
Obok tego tekstu

Przeczytaj też