Czym jest haggis?
Haggis po polsku to tradycyjna szkocka potrawa, która łączy cechy kiełbasy i puddingu. Bazą są podroby owcy: serce, wątroba i płuca. Mięso drobno siekane jest z cebulą, owsianką, łojem, przyprawami i solą. Całość miesza się z wywarem i gotuje.
Tradycyjnie masa trafia do owczego żołądka, który pełni rolę osłonki. Dziś coraz częściej używa się sztucznego osłonku, zwłaszcza w tańszych produktach. W tradycyjnym przepisie płuca stanowią od 10 do 15 procent masy mięsnej.
Smak opisuje się jako orzechowy i wyrazisty. Angielskie wydanie Larousse Gastronomique z 2001 roku pisze, że choć opis nie brzmi zachęcająco, haggis ma znakomitą, orzechową konsystencję i smaczny, wytrawny smak.
Haggis podaje się z puree ziemniaczanym i puree z brukwi, które w Szkocji nazywa się „tatties” i „neeps”. Całość często popija się szklaneczką whisky. Szerszy obraz tej kuchni znajdziesz w artykule o kuchni szkockiej.
Jeśli chcesz poznać smak haggis w klimacie szkockiej tradycji, warto zarezerwować wieczór z muzyką ludową w Folk and Haggis Edinburgh. (link partnerski)
Skąd pochodzi haggis?
Najstarsze spisane przepisy z nazwą zbliżoną do haggisu pochodzą z około 1430 roku. Nazwa „hagws” lub „hagese” pojawiła się w Anglii w tym samym czasie, a dziś danie uznaje się za tradycyjnie szkockie. Kilka lat przed 1520 rokiem wystąpiła ona też w szkockim wierszu „Flyting of Dunbar and Kennedy”.
Gervase Markham opisał danie w 1615 roku w książce „The English Huswife”. Przepis zawierał owsiankę, krew i wątrobę zwierzęcia.
Prawdziwa popularność przyszła wraz z poematem Roberta Burnsa „Address to a Haggis” z 1786 roku. Utwór sprawił, że haggis stał się symbolem Szkocji. W czasach Burnsa danie było tanie i pożywne, więc jadali je przede wszystkim ubodzy.
Istnieje kilka teorii o pochodzeniu. Alan Davidson uważa, że podobne potrawy znali starożytni Rzymianie. Clarissa Dickson Wright twierdzi, że danie powstało jako sposób na szybkie przygotowanie podrobów w pobliżu miejsca polowania. Walter William Skeat wiązał nazwę z dawnym słowem oznaczającym rąbanie, a Dickson Wright sugerowała skandynawskie korzenie. Popularne są też opowieści o pasterzach bydła, którzy zabierali haggis w długą drogę do Edynburga.
Jak smakuje haggis i jak się go podaje?
Haggis ma drobną, lekko kruchą strukturę, bo mięso jest drobno posiekane i wymieszane z owsianką. Smak jest wytrawny, z nutą przypraw. Całość przypomina w smaku dania z podrobów, nie jest jednak ostra.
Najczęściej podaje się go jako danie główne z puree ziemniaczanym i brukwiowym. Do tego często dodaje się kieliszek szkockiej whisky, którą w Szkocji nazywa się „dram”. Przy takim zestawie haggis jest pełnym posiłkiem.
Haggis można upiec, ugotować lub usmażyć w głębokim tłuszczu. Te same składniki występują w różnych formach, więc wybór zależy od tego, czego oczekujesz od posiłku. Osoby zainteresowane tym trunkiem mogą też zobaczyć region Speyside, a ogólny przegląd znajdziesz w tekście o szkockiej whisky.
Czy istnieje wersja wegetariańska haggisu?
Tak. Pierwszy wegetariański haggis pojawił się na rynku w 1984 roku. Dziś jest to popularna alternatywa, zwłaszcza podczas kolacji Burns Night, na której często podaje się wersję bez mięsa.
Zamiast podrobów wegetariańska wersja zawiera roślinne składniki, najczęściej:
- różne rodzaje soczewicy i grochu łuskanego,
- fasolę adzuki, czerwoną i borlotti,
- orzeszki ziemne i inne orzechy,
- owies i jęczmień,
- grzyby, cebulę i marchew.
Przy wyborze sprawdź skład na opakowaniu lub w menu, bo różne marki mogą różnić się przyprawami i składnikami.
Gdzie zjeść haggis w Szkocji?
Najłatwiej spróbować go w barach i restauracjach szybkiej obsługi. Najczęściej spotkasz tam kilka form:
- haggis supper, czyli duża kiełbasa z haggisu w cieście, smażona w głębokim tłuszczu i podawana z frytkami,
- haggis burger, czyli smażony placek z haggisu w bułce,
- haggis pakora, wersja smażona w głębokim tłuszczu, dostępna w niektórych indyjskich restauracjach w Szkocji.
Haggis bywa też dodatkiem do innych dań, nawet pizzy. Sprzedaje się go w supermarketach przez cały rok, a część produktów pakowana jest w puszki lub pojemniki do podgrzania w mikrofalówce albo piekarniku.
Na północnym wschodzie Szkocji, od Aberdeen na północ, haggis podaje się często z mielonym mięsem. Edynburg, stolica leżąca w Central Belt, ma dzielnicę Old Town wzdłuż Royal Mile, która prowadzi od zamku do pałacu Holyrood. To dobra trasa, jeśli szukasz lokalu na posiłek.
Link partnerski Folk and Haggis Edinburgh: bilet wstępu. Kup bilet online
Czym jest Burns Night?
Burns Night to wieczór ku czci Roberta Burnsa, szkockiego poety, który pisał po szkocku. Obchodzi się go 25 stycznia, w dniu jego urodzin. Burns urodził się 25 stycznia 1759 roku, a zmarł 21 lipca 1796 roku.
Pierwszą kolację upamiętniającą poetę zorganizowano 21 lipca 1801 roku w jego domu w Ayrshire, w rocznicę śmierci. Klub w Greenock pomylił datę urodzin i w 1802 roku świętował 29 stycznia. W 1803 roku odkryto zapis w księgach parafialnych, który potwierdził 25 stycznia. Od tego czasu kolacje odbywają się w okolicach tej daty.
Kolacje Burns odbywają się na całym świecie. W Kanadzie dzień ten bywa nazywany Robbie Burns Day. Szkocki parlament uznaje obchody za ważne wydarzenie kulturalne, a jego uchwała podkreśla znaczenie zbioru „Kilmarnock Edition” z 1786 roku dla popularyzacji języka szkockiego.
Jak wygląda kolacja Burns Night?
Formalna kolacja ma ustaloną kolejność. Zwykle wygląda tak:
- powitanie gości, czasem przy dźwiękach dud,
- krótkie przemówienie gospodarza i modlitwa, najczęściej tzw. Selkirk Grace po szkocku,
- zupa, na przykład Scotch broth albo cock-a-leekie,
- wniesienie haggisu na srebrnej tacy, przy dźwiękach dud, a następnie odczytanie wiersza „Address to a Haggis”,
- danie główne z haggisem, puree ziemniaczanym i brukwiowym,
- toasty: za pamięć Burnsa, za kobiety i za mężczyzn,
- pieśni i wiersze Burnsa,
- zakończenie wspólnym śpiewem „Auld Lang Syne”.
Podczas recytacji, przy słowach o cięciu, gospodarz lub gość nacina haggis nożem. Ceremonia jest jednym z najważniejszych momentów wieczoru.
Kolacje organizują uniwersytety, kluby sportowe, kluby Burnsa i stowarzyszenia. Nie każda kolacja musi być formalna, bo wiele rodzin świętuje w domu.
Czy haggis da się kupić poza Szkocją?
To zależy od kraju. W Stanach Zjednoczonych import haggisu z Wielkiej Brytanii jest ograniczony, bo tradycyjny przepis zawiera płuca owcze, a ich import jest zakazany. Tamtejsze produkty robi się lokalnie, często bez płuc i z osłonkiem sztucznym. Przed zakupem sprawdź aktualne zasady importu żywności pochodzenia zwierzęcego na oficjalnej stronie służb weterynaryjnych kraju docelowego.
Istnieje też haggis koszerny, zgodny z żydowskimi zasadami żywienia, bez wieprzowiny.
Jeśli nie możesz kupić gotowego haggisu, sprawdź sklepy z importowaną żywnością brytyjską, bo gdzie kupić haggis w Polsce zależy od oferty w danym mieście. Część osób przygotowuje też wersję wegetariańską w domu, według składników podanych wyżej.
Od czego zacząć, jeśli chcesz spróbować haggisu?
Najprościej zacząć od haggis supper w barze albo od wersji wegetariańskiej w restauracji. Dla bardziej tradycyjnego doświadczenia wybierz kolację Burns Night, która odbywa się w okolicach 25 stycznia.
| Forma | Jak wygląda | Dla kogo |
|---|---|---|
| Tradycyjny haggis | Puree z ziemniaków i brukwi | Dla tych, którzy chcą klasyki |
| Haggis supper | Smażona kiełbasa w cieście z frytkami | Dla szukających szybkiego posiłku |
| Haggis burger | Smażony placek w bułce | Dla fanów dań na mieście |
| Wersja wegetariańska | Soczewica, fasola, orzechy, owies | Dla osób bez mięsa |
Zanim zamówisz, sprawdź skład, zwłaszcza jeśli jesz bez mięsa. Jeśli planujesz wizytę w Szkocji, zacznij od wyboru miasta, bo menu i dostępność różnią się między regionami.
