Przejdź do treści
Szkocja
Okolice Edynburga

Wycieczki z Edynburga na jeden dzień: kierunki i dojazd

Redakcja Szkocja10 min czytania
Wycieczki z Edynburga na jeden dzień
Fot. Stephencdickson, CC BY-SA 4.0

Wycieczki z Edynburga na jeden dzień wybiera się najlepiej w jednym kierunku, bo dojazd zajmuje sporo czasu. Ten przewodnik pokazuje kierunki, które da się połączyć z bazą w Edynburgu, z krótkim opisem każdego z nich. Na końcu jest lista miejsc, do których warto zajrzeć osobno.

Jakie wycieczki z Edynburga wybrać na jeden dzień?

Na jeden dzień najlepiej wybrać jeden kierunek, a resztę miasta zostawić na powrót. Edynburg jest stolicą Szkocji, więc wiele wyjazdów startuje właśnie stąd. Zanim wyjedziesz, zobacz atrakcje Edynburga, bo w mieście są Zamek Edynburski na szczycie skały i Royal Mile, która prowadzi w dół do Pałacu Holyrood.

Kierunki z tego hubu dzielą się na kilka grup. Pierwsza to miejsca blisko miasta, takie jak kaplica w Roslin czy okolice Firth of Forth i Pentland Hills. Druga to kierunki na zachód, czyli Loch Lomond i Glasgow. Trzecia to Highlandy, region tak duży, że na jeden dzień wybiera się w nim jeden fragment. Czwarta to kilka miejscowości, które mają własne artykuły i są opisane krótko w ostatniej sekcji.

Przy wyborze kierunku patrz na to, czy chcesz zobaczyć zabytki, przyrodę, czy miasto. Kaplica i zamki zajmują zwykle mniej czasu niż jezioro z górami. Wybierz jedno, zaplanuj powrót i nie planuj dwóch dużych miejsc w jeden dzień.

Jak dojechać z Edynburga do wybranego kierunku?

Kierunki z hubu dojeżdża się różnymi środkami. Poniższa tabela pokazuje rodzaj transportu, a nie rozkład.

Kierunek Co tam jest Jak dojechać
Roslin Rosslyn Chapel, kaplica z XV wieku autobus lub taksówka
Loch Lomond jezioro, wschodni brzeg w Stirlingshire samochód, autobus lub wycieczka organizowana
Glasgow miasto, na północ od którego zaczyna się Loch Lomond pociąg lub autobus
Highlandy region górski, najwyższy szczyt Wysp Brytyjskich samochód lub autobus, zależnie od trasy
Stirling zamek, Wallace Monument, pole bitwy pociąg lub autobus

Czas przejazdu zależy od wybranego połączenia i dnia tygodnia, dlatego aktualne rozkłady warto sprawdzić na oficjalnych stronach przewoźników kolejowych i autobusowych.

Co zobaczyć w kaplicy Rosslyn pod Edynburgiem?

Rosslyn Chapel, czyli Kaplica Rosslyn, leży w miejscowości Roslin w hrabstwie Midlothian. Została ufundowana przez Williama Sinclaira, 1. hrabiego Caithness, a budowę rozpoczęto 20 września 1456 roku. Po reformacji w 1560 roku katolickie nabożeństwa się skończyły. Kaplicę ponownie poświęcono w 1862 roku i od tego czasu odbywają się w niej nabożeństwa Szkockiego Kościoła Episkopalnego.

Najbardziej znane są rzeźby wewnątrz. Jest tu 213 kostek wystających z filarów i łuków, z różnymi wzorami, a ich znaczenie nie jest pewne. Przy słupie zwanym Apprentice Pillar opowiada się legendę o mistrzu murarskim i jego uczniu. Kaplica pojawiła się też w powieści Dana Browna Kod Leonarda da Vinci i w filmie z 2006 roku. Historycy mówią jednak, że te powiązania nie mają podstaw.

Kaplica jest prywatną własnością, a jej wnętrze warto zobaczyć po wcześniejszym sprawdzeniu zasad zwiedzania. Więcej szczegółów znajdziesz w osobnym artykule: Rosslyn Chapel.

Co zobaczyć nad Loch Lomond i w Trossachs?

Loch Lomond zaczyna się tuż na północ od Glasgow. Najlepszy według przewodników jest jego wschodni brzeg, który należy do Stirlingshire. Całe jezioro leży w regionie Argyll i Bute, a dalej na północ zaczynają się Trossachs. Krajobraz jest tu górski i rozległy, więc warto zaplanować tam więcej czasu niż na sam przejazd.

Widok ze skalistego szczytu na zalesione wzgórza i rozległe jezioro pod zachmurzonym niebem
Widok ze wzgórza Ben A'an na jezioro Loch Katrine w paśmie Trossachs Fot. Aais6, CC BY-SA 4.0

Dla wielu osób to najbardziej spokojny kierunek z hubu. Na jeden dzień wystarczy spacer przy wodzie i przejazd wzdłuż brzegu, o ile wcześniej sprawdzisz dojazd. Połączenia w tej okolicy bywają rzadsze poza sezonem, więc przed wyjazdem zerknij na rozkłady.

Szczegóły trasy i miejsc przy jeziorze opisuje artykuł Loch Lomond.

Czy na jeden dzień z Edynburga da się zobaczyć Glasgow?

Glasgow to duże miasto na zachód od Edynburga, a Loch Lomond zaczyna się tuż na północ od niego. Dlatego często łączy się Glasgow z jeziorem w jednym dniu, jeśli zostaje się blisko zachodniego brzegu. Warto mieć jednak świadomość, że przejazd z Edynburga do Glasgow i z powrotem zajmuje sporo czasu.

Część zachodniego wybrzeża Glasgow, wyspa Bute, jest formalnie w Highlandach, choć leży blisko miasta. Jest częścią tak zwanej Costa Clyde, czyli nadmorskiego pasa wokół Glasgow. Ta wyprawa wymaga już osobnej przeprawy promem, więc planuj ją z większym zapasem czasu.

Więcej o mieście i jego zabytkach znajdziesz w artykule atrakcje Glasgow.

Czy Highlandy da się zobaczyć na jeden dzień?

Highlandy to region, a nie jedno miejsce. Obejmuje północne i północno-zachodnie góry Szkocji i jest bardzo słabo zaludniony. Znajduje się tu Ben Nevis, najwyższy szczyt Wysp Brytyjskich, a także najbardziej górzysta część Wielkiej Brytanii.

Na jeden dzień z Edynburga wybiera się zwykle jeden fragment. Najczęściej jest to Great Glen, czyli dolina, która przecina region. Inverness to jedyne miasto w tej części i dobra baza na dalsze wyprawy. Aviemore, w dolinie Spey, jest centrum sportów zimowych i wejściem do Parku Narodowego Cairngorms. Fort William leży u stóp Ben Nevis.

Dla wielu osób Highlandy wymagają więcej niż jednego dnia, dlatego lepiej traktować je jako osobny plan, a nie dodatek do miasta.

Jakie kierunki leżą blisko Edynburga?

Kilka miejsc jest tak blisko, że pozwala na krótki wyjazd bez długiego przejazdu. Na północ od miasta leży Firth of Forth, czyli zatoka, nad którą stoi most kolejowy Forth Bridge. Został wpisany na listę UNESCO w 2015 roku, a w jego pobliżu jest pas nadmorskich miejscowości.

Na południe od miasta są Pentland Hills, pasmo wzgórz z widokami na Edynburg. Na tym samym obszarze leżą Craigmillar Castle i Blackford Hill. Na wschodzie jest Arthur's Seat, wulkaniczne wzniesienie w mieście, a w zachodniej części Edynburga Cramond, dawna wioska z wyspą przy brzegu.

Te miejsca dobrze łączą się z jednodniowym spacerem albo krótkim wyjazdem, zanim wrócisz do centrum.

Jakie inne kierunki z hubu warto znać?

Stirling

Stirling leży w hrabstwie Stirlingshire, do którego należy wschodni brzeg Loch Lomond. Najbardziej znany jest z zamku, Wallace Monument i pola bitwy. Szczegóły znajdziesz w artykule Stirling.

Falkirk

Falkirk to kierunek z rzeźbami Kelpies i z Falkirk Wheel, czyli podnośnikiem łodzi na kanale. Jest między Edynburgiem a Glasgow. Opis całości jest w artykule Falkirk.

St Andrews

St Andrews to miasto znane z golfa, uniwersytetu i ruin katedry. Dojazd z Edynburga wymaga przejazdu przez region Fife. Więcej w artykule St Andrews.

Dundee

Dundee kojarzy się z muzeum V&A i ze statkiem Discovery. Jest na wschodnim wybrzeżu. Szczegóły w artykule Dundee.

Perth w Szkocji

Perth to dawna stolica Szkocji, położona w regionie środkowym. Zobacz Perth w Szkocji, żeby poznać jego zabytki.

Melrose

Melrose leży w regionie Borders i jest znane z opactw. Droga do niego prowadzi przez południowo-wschodnią część kraju. Opis znajdziesz w artykule Melrose.

Od czego zacząć planowanie wycieczki z Edynburga?

Zacznij od wyboru jednego kierunku, który pasuje do twoich zainteresowań. Jeśli chcesz zabytków, wybierz Rosslyn albo Stirling. Jeśli chcesz przyrody, Loch Lomond lub fragment Highlandów. Jeśli chcesz miasta, Glasgow albo któreś z miejsc na wschodzie.

Następnie sprawdź dojazd na stronach przewoźników, bo rozkłady i połączenia zmieniają się. Zaplanuj powrót z zapasem czasu, szczególnie w sezonie i w dni wolne. Jeśli wybierasz Highlandy albo Glasgow, rozważ noc w danym miejscu zamiast jednodniowego pośpiechu.

Skąd wzięła się nazwa Auld Reekie i Athens of the North?

Edynburg ma kilka przydomków, a dwa najczęściej spotykane to Auld Reekie i Athens of the North. Pierwszy pochodzi od szkockiego określenia Old Smoky, czyli Stary Dymny, i nawiązuje do dymu nad Starym Miastem. Walter Scott opisał go w powieści z 1820 roku, a Thomas Carlyle pisał o chmurze dymu nad miastem z kominami. Dym brał się z palenia węglem, a zabudowa w górę sprawiała, że nad dachami utrzymywał się długo.

Klasycystyczny gmach Akademii Ateńskiej z kolumnami, rzeźbami i grecką flagą na dachu
Ateny, budynek Akademii Ateńskiej w Grecji Fot. A.Savin, CC BY-SA 3.0

Drugi przydomek, Ateny Północy, pojawił się w XVIII wieku w formie porównań, a od początku XIX wieku przyjął się w mowie potocznej. Podobieństwo widziano w ukształtowaniu terenu i w architekturze. Zamek stoi na skale, która przypominała Akropol, a klasycystyczne Nowe Miasto kojarzyło się z ateńskim układem. Pomnik National Monument na Calton Hill kopiuje Partenon.

Przydomek miał też wymiar intelektualny. Szkockie Oświecenie, z jego humanistycznym i racjonalnym podejściem, czerpało z filozofii starożytnej Grecji. Dlatego nazwa Ateny Północy łączy wygląd miasta z jego tradycją myślenia.

Czym różni się Stare Miasto od Nowego Miasta?

Stare Miasto to średniowieczne serce Edynburga. Zaczyna się przy zamku, a Royal Mile prowadzi w dół do Pałacu Holyrood. Po drodze ulica zmienia nazwy na Lawnmarket, High Street i Canongate. Ponieważ miasto było ograniczone murami obronnymi, domy rosły w górę, a w XVII wieku budynki miały po jedenaście pięter lub więcej.

Nowe Miasto powstało w XVIII wieku, gdy osuszono Nor Loch i przerzucono nad tym terenem nasyp. Jego układ to elegancka siatka ulic, ogrodów i rezydencji, wytyczona od lat 70. XVIII wieku. Główne bulwary to George Street i Queen Street, a Princes Street wyznacza południową granicę. Przy jej wschodnim końcu stoi dworzec Waverley.

Obie części tworzą wpisane przez UNESCO w 1995 roku Stare i Nowe Miasto Edynburga. Różnica między nimi jest czytelna od razu: ciasna, średniowieczna zabudowa po jednej stronie i uporządkowana, klasyczna siatka po drugiej.

Czym Highlandy różniły się od Nizin Szkocji?

Highlandy to region o odrębnej kulturze. Między XV wiekiem a połową XX wieku języka gaelickiego używano tu znacznie częściej niż na nizinach, gdzie dominował język scots. Dziś gaelicki utrzymał się głównie na Hebrydach, a angielski z lokalnym akcentem jest językiem codziennym.

Główną jednostką społeczną Highlandów był klan. Królowie szkoccy uważali klany za zagrożenie dla swojej władzy. Statuty z Iony z 1609 roku rozpoczęły proces włączania wodzów klanów w strukturę szkockiego społeczeństwa. W XVIII wieku część wodzów zaczęła traktować swoje ziemie bardziej jak majątek komercyjny niż jak wspólnotę.

Bitwa pod Culloden w 1746 roku zakończyła ostatnie większe starcie jakobitów z rządem. Po niej wprowadzono zakazy noszenia broni i tartanu. Zakazy zniesiono pod koniec XVIII wieku, a tartan przyjęły pułki highlanderskie w armii brytyjskiej. W 1822 roku król Jerzy IV pojawił się w tartanie podczas wizyty w Szkocji, co wzmocniło modę na tartan i kilt. Od tej pory tartan stał się symbolem całej Szkocji.

Jakie festiwale odbywają się w Edynburgu?

Edynburg przyciąga gości przez cały rok dzięki festiwalom kulturalnym. Edinburgh International Festival zainaugurowano w 1947 roku i od tego czasu jest stałym elementem życia miasta. Rok później po raz pierwszy wystawiono w tym miejscu Military Tattoo, widowisko na zamku, które z czasem stało się oficjalną częścią festiwalu.

Najbardziej znany jest Fringe. To międzynarodowy festiwal sztuk, który odbywa się co roku i przyciąga artystów z wielu krajów. Jego program jest bardzo szeroki, więc przed wyjazdem warto zastanowić się, na co chcesz pójść, zamiast wybierać wszystko na miejscu.

W 1993 roku w mieście zorganizowano po raz pierwszy oficjalną imprezę sylwestrową, Edinburgh Hogmanay Street Party. Od tej pory Hogmanay, czyli szkocka nazwa sylwestra, jest w Edynburgu świętowany jako wydarzenie z zaplanowanym programem.

Podczas festiwali w mieście jest więcej gości, więc dojazd i powrót z kierunków poza Edynburgiem trwają dłużej. Jeśli planujesz wycieczkę na jeden dzień w tym czasie, zostaw sobie zapas czasu na przejazd. Dokładne terminy i programy sprawdzisz na oficjalnych stronach organizatorów poszczególnych festiwali.

Dlaczego Edynburg jest stolicą Szkocji?

Edynburg jest stolicą Szkocji od co najmniej XV wieku. Miasto ma tu swoje zasługi już od wcześniejszych czasów, bo królewski burgh powstał na początku XII wieku z nadania króla Dawida I. Francuski kronikarz Jean Froissart opisywał Edynburg jako stolicę Szkocji już około 1365 roku.

Dziś w Edynburgu mieszczą się najważniejsze instytucje państwa. Jest tu siedziba rządu Szkocji, szkockiego parlamentu i najwyższych sądów w kraju. Pałac Holyrood jest oficjalną rezydencją monarchy na terenie Szkocji. Corocznie odbywa się tu także Zgromadzenie Ogólne Kościoła Szkocji.

Obecny parlament powstał po ustawie o Szkocji z 1998 roku, która przywróciła władze zdecentralizowane. Budynek parlamentu, zaprojektowany przez katalońskiego architekta Enrica Miralles, budowano w latach 1999 do 2004. Po Unii z 1707 roku miasto straciło część znaczenia politycznego, a w połowie XVIII wieku ponownie się odrodziło.

Dla planującego wyjazd to ważne, bo wiele instytucji jest w zasięgu spaceru. Przed wyjściem warto sprawdzić, czy interesuje cię wnętrze parlamentu lub Pałac Holyrood, bo zwiedzanie działa według osobnych zasad.

Skąd wzięły się wzgórza i skała zamku w Edynburgu?

Krajobraz Edynburga ukształtowały dawne wulkany. Działały one w regionie około 300 do 350 milionów lat temu. Największy z nich to dzisiejszy Arthur's Seat, a mniejsze stożki tworzyły Castle Rock i Calton Hill. Po wygaśnięciu wulkanów zostały przykryte kolejnymi warstwami skał.

Znacznie później działo się coś, co nadało skale zamku obecny kształt. Ostatnia epoka lodowcowa skończyła się około 20 tysięcy lat temu. Lodowce napływające z zachodu spłukały powierzchnię, ale na Castle Rock musiały się podzielić i opłynąć go. Pozostawiły wokół skały zagłębienia od północy, zachodu i południa, a na wschodzie nagromadzenie kamiennego gruzu.

Ten układ stworzył naturalną, łatwą do obrony przestrzeń. Dlatego ludzie osiedlali się w tym miejscu, a z czasem wyrosło tu Stare Miasto. Arthur's Seat jest według przewodników około 340 milionów lat starszy od Starego Miasta, co pokazuje, jak długo trwa tu historia skał.

Dla zwiedzającego oznacza to, że jeden punkt widokowy często odpowiada na kilka pytań naraz. Z góry widać układ miasta, a także różnice w wysokości terenu.

Często pytacie

Czy na jeden dzień z Edynburga da się zobaczyć Highlandy?
Highlandy to duży region, więc na jeden dzień wybiera się zwykle jeden fragment. Najczęściej jest to Great Glen z Inverness jako bazą.
Który kierunek jest dla fanów Kodu Leonarda da Vinci?
Rosslyn Chapel, czyli kaplica w Roslin w hrabstwie Midlothian. Pojawiła się w powieści Dana Browna, ale historycy uważają tamte wątki za nieprawdziwe.
Gdzie zaczyna się Loch Lomond?
Jezioro zaczyna się tuż na północ od Glasgow. Najlepszy według przewodników jest jego wschodni brzeg, należący do Stirlingshire.
Jakie miejsca są najbliżej Edynburga?
Blisko są Pentland Hills na południu, Firth of Forth z mostem Forth Bridge na północy oraz Arthur's Seat we wschodniej części miasta.
Podziel się
Obok tego tekstu

Przeczytaj też