Czym jest zamek Balmoral?
Zamek Balmoral stoi w hrabstwie Aberdeenshire, w pobliżu wsi Crathie, około 14 kilometrów na zachód od Ballater. Mimo nazwy to przede wszystkim dom na wsi, wiktoriańska rezydencja w szkockim stylu baronialnym. Należy do króla Karola III jako prywatna własność i nie wchodzi w skład majątku Crown Estate. Od czasów królowej Wiktorii rodzina królewska spędza tu lato.

Posiadłość Balmoral obejmuje 21 725 hektarów. To czynny majątek, z wrzosowiskami, na których poluje się na kuropatwy, lasami, polami oraz hodowlą jeleni, bydła highland, owiec i kucyków. Sam zamek ukończono w 1856 roku. Zbudowano go z granitu wydobywanego w kamieniołomie Invergelder, leżącym na terenie posiadłości.
Jeśli chcesz porównać Balmoral z innymi budowlami, zajrzyj do zestawienia zamki w Szkocji. Znajdziesz tam przegląd innych szkockich zamków, z którymi można zestawić Balmoral.
Jak dojechać z Aberdeen do zamku Balmoral?
Zamek leży około 80 kilometrów na zachód od Aberdeen, czyli 50 mil. Aberdeen to portowe miasto na północnym wschodzie kraju i trzecie pod względem liczby mieszkańców w Szkocji. Stamtąd jedzie się w głąb lądu, w stronę gór.
Najwygodniej dojechać samochodem lub autobusem:
- samochodem drogą A93, która biegnie od Aberdeen na zachód północnym brzegiem Dee aż do Braemar
- autobusem: sprawdź aktualne połączenia autobusowe z Aberdeen do Ballater u przewoźnika obsługującego tę trasę albo w rozkładzie jazdy na stronie przewoźnika.
- z Ballater taksówką albo wypożyczonym samochodem, bo do zamku jest stamtąd około 14 kilometrów
Kolej też prowadziła w tę stronę. Linia Deeside Railway kursowała z Aberdeen do Ballater, a w 1966 roku została zamknięta. Nie przedłużono jej dalej do Braemar, bo królowa Wiktoria sprzeciwiała się, by pociąg biegł blisko zamku. Dziś na tej trasie nie ma linii, którą można by wybrać do dojazdu.
Kiedy najlepiej zaplanować wizytę?
Najcieplejsze miesiące to lipiec i sierpień, a najwięcej deszczu przypada na październik. Tabela pokazuje średnie wartości dla Aberdeen, portowego miasta oddalonego o 80 kilometrów od zamku, bo to najbliższe dane dla regionu.
| Miesiąc | Średnia najwyższa temperatura (°C) | Średnia najniższa temperatura (°C) | Opady (mm) |
|---|---|---|---|
| Styczeń | 7 | 1 | 68 |
| Luty | 7 | 1 | 59 |
| Marzec | 9 | 2 | 54 |
| Kwiecień | 11 | 4 | 58 |
| Maj | 14 | 6 | 54 |
| Czerwiec | 16 | 9 | 69 |
| Lipiec | 19 | 11 | 71 |
| Sierpień | 18 | 11 | 68 |
| Wrzesień | 16 | 9 | 61 |
| Październik | 13 | 6 | 100 |
| Listopad | 9 | 3 | 93 |
| Grudzień | 7 | 1 | 78 |
Najmniej deszczu przypada na marzec i maj, po 54 milimetry. W środku lata dzień trwa około 18 godzin, a noc jest tylko zmierzchem. Zimą słońce wschodzi późno, więc na zwiedzanie w ciągu dnia zostaje mniej czasu. Terminy zwiedzania ustal przed wyjazdem, sprawdzając je na oficjalnej stronie zamku i ogrodów.
Jak wygląda architektura zamku?
Zamek zbudowano w szkockim stylu baronialnym, który nawiązuje do dawnych wież obronnych. Budynek składa się z dwóch głównych bloków, każdy ułożony wokół dziedzińca. Południowo zachodni blok mieści główne pokoje, a północno wschodni zabudowania służbowe. Projekt przygotował William Smith z Aberdeen, ale szczegóły, takie jak wieżyczki i okna, zmieniał książę Albert.
Najbardziej charakterystyczne elementy to:
- siedmiokondygnacyjna wieża, zapożyczona z średniowiecznych wież obronnych
- wieżyczki typu pepper pot, inspirowane XVI wiecznymi francuskimi zamkami
- schodkowe szczyty ścian i lukarny
- zadaszona brama wjazdowa
Styl Balmoral bywa określany jako zbyt uporządkowany, a nawet germański, co wynika z wpływu Alberta. W latach pięćdziesiątych XIX wieku powstawały bogatsze formy szkockiego stylu baronialnego, więc architektura zamku uchodzi za nieco przestarzałą. Porównanie z innymi szkockimi zamkami, na przykład z Eilean Donan, pokazuje, jak różne mogły być te warownie.
Jak Wiktoria i Albert kupili Balmoral?
Królowa Wiktoria i książę Albert po raz pierwszy odwiedzili Szkocję w 1842 roku. W 1847 roku wynajęli dom przy jeziorze Laggan. Lekarz królowej, sir James Clark, zalecił Deeside, bo podczas wyjazdu często padało, a tam klimat miał być zdrowszy.
Albert wykupił część dzierżawy Balmoral w 1848 roku, nie oglądając wcześniej posiadłości. Rodzina przyjechała tu 8 września 1848 roku. Królowa znalazła tu przypomnienie Turyngii, skąd pochodził Albert. Dom okazał się jednak za mały, więc w 1852 roku zlecono nowy zamek architektowi Williamowi Smithowi.
Sprzedaż zakończono w czerwcu 1852 roku. Budowa ruszyła w połowie 1853 roku, na miejscu około 90 metrów od starego domu, z lepszym widokiem. Kamień węgielny położyła królowa 28 września 1853 roku. Nowy zamek ukończono w 1856 roku, a stary wkrótce zburzono.
Link partnerski Balmoral: wycieczki i bilety. Sprawdź wycieczki z przewodnikiem
Link partnerski Aberdeen: loty. Porównaj ceny lotów
Jak zamek przetrwał do dziś?
Po śmierci królowej Wiktorii w 1901 roku rodzina królewska nadal przyjeżdżała tu na wizyty jesienne. Jerzy V przeprowadził duże ulepszenia w latach dziesiątych i dwudziestych XX wieku. W czasie II wojny światowej wizyty ustały. Domek Danzig Shiel w Ballochbuie, zbudowany przez Wiktorię, przemianowano na Garbh Allt Shiel, a fontannę zwaną „Fontanną króla Prus” usunięto z terenu.
Pod koniec życia Wiktoria polegała na swoim służącym Johnie Brownie, miejscowym przewodniku z Crathie. Był jednym z jej najbliższych towarzyszy w długiej żałobie.
Królowa Elżbieta II zmarła w Balmoral 8 września 2022 roku, w wieku 96 lat. Była pierwszą monarchą, która zmarła w tym zamku, i pierwszą od 1542 roku, kiedy monarcha zmarł w Szkocji. Trumna przez trzy dni leżała w sali balowej, by członkowie rodziny, personel posiadłości i sąsiedzi mogli się pożegnać.
Jakie ogrody i pomniki są na terenie zamku?
Książę Albert projektował parterres, czyli ogrody parterowe, a w latach pięćdziesiątych XIX wieku nadzorował nowe nasadzenia i most nad Dee. Model mleczarni, który opracował, skończyła królowa Wiktoria. Mleczarnię rozpoczęto w 1861 roku, w roku śmierci Alberta.
Na południe od zamku powstały ogrody formalne, zagospodarowane za czasów Jerzego V. W latach pięćdziesiątych XX wieku książę Filip dodał rabaty bylinowe i ogród wodny. Ogrody są więc złożone z kilku epok, a nie z jednego projektu.
Pamięć o Albercie utrwalają pomniki. Rok po jego śmierci na szczycie Craig Lurachain postawiono piramidalny kopiec. Duży pomnik Alberta z psem i strzelbą, dzieło Williama Theeda, odsłonięto 15 października 1867 roku, w 28. rocznicę zaręczyn. Na wzgórzach nad zamkiem stoi też Purchase Cairn z 1852 roku, pierwszy z wielu kopców na terenie posiadłości.
Co zobaczyć w Royal Deeside wokół zamku?
Dolina rzeki Dee nazywana jest Royal Deeside. Rzeka płynie od Braemar przez Balmoral, Ballater, Dinnet i Aboyne aż do Aberdeen. Nazwę utrwaliła turystyka, bo okolice Braemar i Ballater są związane z królewskimi wizytami.
W okolicy warto zobaczyć:
- Linn of Dee, 300 metrowy wąwóz skalny, który królowa Wiktoria bardzo lubiła, a most nad nim otworzyła w 1857 roku
- Braemar, gdzie co roku odbywa się Braemar Highland Gathering, impreza, na którą rodzina królewska przyjeżdża
- Birkhall, który dziś jest ulubionym schronieniem króla Karola III
- Cairngorms, park narodowy ustanowiony w 2003 roku
- obszar chroniony krajobrazowo Deeside and Lochnagar, od 1981 roku
Dawny dworzec w Ballater, z którego korzystała rodzina królewska, po pożarze w 2015 roku został odbudowany. Dziś mieści m.in. punkt informacji turystycznej. Rzeka Dee jest też popularna wśród wędkarzy łowiących łososie.
Od czego zacząć planowanie wizyty?
Zacznij od sprawdzenia biletów i godzin zwiedzania, bo one najczęściej decydują o reszcie planu, a aktualne ceny i godziny znajdziesz na oficjalnej stronie zamku.
Potem ułóż resztę planu w tej kolejności:
- wybierz dzień przyjazdu tak, by pasował do terminów zwiedzania
- zaplanuj dojazd z Aberdeen samochodem drogą A93 albo autobusem, jeśli połączenia pasują
- spakuj ubrania na zmienną pogodę, bo w Aberdeen najwięcej deszczu przypada na październik
- daj sobie czas na ogrody i pomniki, bo posiadłość jest duża
- dołącz Braemar, Linn of Dee i Ballater, które leżą w pobliżu zamku
