Przejdź do treści
Szkocja
Wyspy

St Kilda: odległy archipelag na Atlantyku

Redakcja Szkocja5 min czytania
St Kilda
Fot. Mick Crawley, CC BY-SA 2.0

St Kilda to archipelag na Atlantyku, około 64 kilometrów na zachód od Hebrydów Zewnętrznych, bez stałych mieszkańców od 1930 roku. Ten tekst pokazuje, jak wygląda dojazd łodzią, jakie ptaki można tu spotkać, dlaczego społeczność odeszła z wyspy i co sprawdzić przed wyjazdem. Wyprawa na St Kilda zależy przede wszystkim od pogody.

Gdzie leży St Kilda i czym jest archipelag?

St Kilda to archipelag na Atlantyku, około 64 kilometrów na zachód od Hebrydów Zewnętrznych. Nie ma wyspy o takiej nazwie. Nazwa odnosi się do całej grupy, a największa wyspa to Hirta. Archipelag należy do Szkocji i wchodzi w skład Hebrydów, wysp zachodniego wybrzeża Szkocji.

Hirta ma około 3,4 kilometra długości z zachodu na wschód i zajmuje powierzchnię 6,285 km². Najwyższy punkt, Conachair, sięga 430 metrów. Klify opadają stromo do morza, dlatego lądowanie jest możliwe tylko w kilku miejscach. Na południowym wschodzie wyspy leży zatoka Village Bay, która daje osłonę przed wiatrem.

Najbliżej Hirty leży wyspa Dùn, oddzielona od niej wąską cieśniną o szerokości około 50 metrów. Cieśnina zwykle jest nieprzejezdna. Pozostałe większe wyspy to Soay i Boreray, które nigdy nie były zamieszkane na stałe.

Ile czasu zająć na wyspie?

Większość osób odwiedza St Kilda w ramach jednodniowej wycieczki łodzią. Warunki pogodowe decydują, czy łódź w ogóle wypłynie, dlatego czas na lądzie bywa krótszy od planowanego. Wyprawy odbywają się głównie latem, gdy warunki na wodzie pozwalają na bezpieczne lądowanie.

Osoby, które chcą spędzić na wyspie dłużej, mogą zgłosić się do wolontariatu National Trust for Scotland. Organizacja prowadzi prace terenowe w sezonie letnim, zwykle przez dwa tygodnie. Prace obejmują naprawy zabudowań, monitoring ptaków i prace archeologiczne. Grupy są bardzo popularne, więc zgłoszenie warto złożyć jesienią, z wyprzedzeniem o rok.

Na wyspie nie ma miejsc noclegowych dla turystów. Nie ma też kawiarni, dlatego trzeba zabrać wszystko, czego potrzebujesz na cały dzień.

Jak wyglądało życie na St Kilda przed 1930 rokiem?

Wyspy były zamieszkane nieprzerwanie od czasów prehistorycznych. Archeolodzy pracujący na archipelagu w latach od 2017 do 2019 potwierdzili osadnictwo sprzed około 2000 lat. Znaleziono ceramikę z epoki żelaza i fragmenty naczyń, które mogą pochodzić z epoki brązu.

W średniowieczu archipelag należał do Lordship of the Isles, a od 1498 roku do rodu MacLeodów z Dunvegan. Na wyspie były trzy kaplice, poświęcone świętemu Brendanowi, świętemu Kolumbanowi i Chrystusowi. Do dziś zachowały się one tylko częściowo, podobnie jak pozostałości budynku zwanego Domem Amazonki.

Ludzie żyli z rybołówstwa, z uprawy niewielkich poletek i ze zbierania jaj ptaków morskich. Zapasy herbaty, cukru i tytoniu zdobywali przede wszystkim od turystów i od przedstawicieli właściciela ziemi. Wodę zdobywano z naturalnych wypływów słodkiej wody.

Dlaczego mieszkańcy opuścili St Kilda w 1930 roku?

Pod koniec XIX i na początku XX wieku liczba mieszkańców wyraźnie spadła. W 1851 roku na wyspach żyło 112 osób, a w 1861 roku już 71. Młodzi ludzie wyjeżdżali na ląd w poszukiwaniu lepszego życia, a gospodarka wyspy słabła.

Najważniejszym powodem był brak opieki medycznej. Na wyspie pracowała pielęgniarka, ale jej możliwości były ograniczone. Jedna z młodych kobiet zmarła bez dostępu do leczenia na lądzie. Pielęgniarka Williamina Barclay wspierała zmianę i naciskała na przeniesienie mieszkańców.

Mieszkańcy podpisali petycję 10 maja 1930 roku, w której stwierdzili, że nie da się przetrwać kolejnej zimy na wyspie. 29 sierpnia 1930 roku ostatnie 36 osób opuściło Hirtę i przeniosło się na szkocki ląd, do Lochaline. Od tego czasu wyspa jest niezamieszkana na stałe.

Jakie ptaki i zwierzęta zobaczysz na St Kilda?

Najbardziej znane są maskonury, które widać z drogi prowadzącej z wioski. Obok nich żyją fulmary i ptaki zwane bonxies, czyli wydrzyki. Wyspy są domem dla tysięcy ptaków morskich, co było kiedyś podstawą wyżywienia mieszkańców.

Na St Kilda występują dwa endemiczne podgatunki małych ssaków i ptaków: strzyżyk St Kilda, czyli ptak z rodziny strzyżykowatych, oraz myszka polna St Kilda. Oba są odrębne od populacji z reszty Szkocji.

Na wyspie żyją też owce Soay, dziko żyjące zwierzęta, które pojawiły się na Hircie dopiero wtedy, gdy wyspa przestała być zamieszkana. Na Boreray żyje rzadka rasa owiec, mała, z rogami i czarnym pyskiem. Zwierzęta obserwuje się najlepiej z dala od klifów, bo wiele odcinków wybrzeża jest niebezpiecznych.

Link partnerski St Kilda: wycieczki i bilety. Sprawdź wycieczki z przewodnikiem

Link partnerski Stornoway: loty. Porównaj ceny lotów

Jak dotrzeć na St Kilda z Harris i Skye?

Wyprawy łodzią na St Kilda zwykle zaczynają się na wyspach Hebrydów Zewnętrznych. Na Harris, największej części Lewisu i Harris, prowadzi dobra główna droga. Miejscowość Tarbert ma przeprawę promem ze Skye, a Stornoway na Lewisie ma połączenia promowe i lotnisko.

Przy planowaniu trzeba sprawdzić, z których portów wypływają łodzie w danym sezonie i ile trwa przepłynięcie. Harris jest dobrą bazą, bo leży najbliżej wypraw, ale kierunek i port zawsze zależą od bieżącej oferty. Aktualny rozkład wycieczek łodzią na St Kilda znajdziesz na stronie Visit Scotland.

Lądowanie odbywa się w zatoce Village Bay. Poza nią, w miejscu zwanym Glen Bay, dojście jest trudne przy każdym większym falowaniu. Przy wiosce nie ma przystani dla dużych łodzi, więc pasażerowie często przechodzą na mniejsze jednostki.

Jak pogoda wpływa na wyprawę?

Pogoda jest najważniejszym czynnikiem. Wycieczki odbywają się tylko wtedy, gdy warunki na morzu na to pozwalają. Łódź może odpłynąć z niewielkim wyprzedzeniem, dlatego trzeba trzymać się blisko przystani i stale obserwować niebo.

Wyspa jest otoczona licznymi skałami i stakami, pod klifami leży dziesiątki małych wysepek. Przy silnym wietrze lub dużym falowaniu wyprawa może zostać odwołana w ostatniej chwili, a plan dnia trzeba traktować elastycznie.

Warto mieć w zanadrzu drugi dzień lub zapas czasu w planie pobytu w Szkocji. Dzięki temu odwołana wyprawa nie zniszczy całego wyjazdu.

Ile kosztuje wyprawa na St Kilda?

Koszt zależy od wybranego przewoźnika, długości wyprawy i portu wypłynięcia. Aktualną cenę wycieczki łodzią na St Kilda sprawdzisz na stronie operatora albo Visit Scotland. Do kosztu wyjazdu dolicz jedzenie, transport na Hebrydy oraz nocleg na Hebrydach.

Wolontariat z National Trust for Scotland jest odrębną opcją. Zgłoszenie wymaga kontaktu z organizacją i zwykle wiąże się z zapłatą za pobyt. Opłaty i zasady zgłoszeń opisuje oficjalna strona organizacji.

Wyspa jest w całości własnością National Trust for Scotland, więc to ona ustala zasady wejścia. Przed wyjazdem warto sprawdzić, czy obowiązują jakieś zezwolenia lub opłaty za wizytę.

Od czego zacząć planowanie wyprawy na St Kilda?

Zacznij od ustalenia terminu w sezonie letnim i od sprawdzenia, które wycieczki łodzią działają w danym roku. Potem zaplanuj dojazd na Hebrydy, bo to ten etap decyduje o całej reszcie. Dopiero po tym wybierz nocleg i czas na wyspy.

Przy dłuższym wyjeździe po Szkocji przydadzą się także wyspy Szkocji, żeby porównać, które z nich najlepiej pasują do planowanego czasu i pogody. Dobrze jest mieć zapasowy dzień, bo wyprawa może zostać odwołana.

Na wyspie nie ma kawiarni ani noclegu, więc przed wyjazdem zabierz jedzenie, wodę, ciepłe ubranie i wodoodporną kurtkę. Osoby chcące pracować na wyspie powinny zgłosić się do National Trust for Scotland jesienią przed planowanym latem.

Często pytacie

Czy na St Kilda można zostać na noc?
Na wyspie nie ma miejsc noclegowych dla turystów. Większość odwiedzających przypływa na jeden dzień, a dłuższy pobyt możliwy jest najczęściej w ramach wolontariatu.
Czy na St Kilda jest kawiarnia lub sklep?
Nie ma kawiarni. Na wyspie działają tylko nieliczne udogodnienia, więc trzeba zabrać wszystko, czego potrzebujesz.
Kiedy najlepiej odwiedzić St Kilda?
Wycieczki odbywają się głównie latem, gdy warunki na wodzie pozwalają na bezpieczne lądowanie. Pogoda może jednak odwołać wyprawę w ostatniej chwili.
Kto zarządza wyspą?
Cały archipelag należy do National Trust for Scotland. To ta organizacja ustala zasady wizyt i prowadzi prace terenowe.
Dlaczego St Kilda jest na liście UNESCO?
Od 1986 roku archipelag jest na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Ma status mieszany, bo łączy wartości przyrodnicze i kulturowe.
Czy St Kilda to jedna wyspa?
Nie. St Kilda to nazwa archipelagu, a największa wyspa nosi nazwę Hirta. Pozostałe większe wyspy to Dùn, Soay i Boreray.
Podziel się
Obok tego tekstu

Przeczytaj też