Przejdź do treści
Szkocja
Highlands

Highlands: przewodnik po górach Szkocji

Redakcja Szkocja10 min czytania
Inverness
Fot. Christian David, CC BY-SA 4.0

Highlands to historyczny region północnej Szkocji, pełen gór, jezior i zamków. W tym przewodniku znajdziesz podział na regiony, 12 miejsc wartych uwagi, propozycję trasy samochodowej na 4 do 5 dni oraz sposoby zwiedzania bez auta. Zacznij od wyboru regionu, w którym zatrzymasz się na bazę.

Czym są Highlands i gdzie leżą?

Highlands to historyczny region północnej i północno-zachodniej Szkocji. Obejmuje najbardziej górzyste części Wielkiej Brytanii, a na jego terenie leży najwyższa góra Wysp Brytyjskich. Po gaelicku nazywa się a' Ghàidhealtachd, czyli „miejsce Gaelów”. Great Glen, długa dolina z jeziorami, dzieli region na góry Grampian po południowo-wschodniej stronie i północno-zachodnie Highlands. Od Hebrydów oddziela go cieśnina Minch.

Granica regionu nie jest ostro wyznaczona, szczególnie na wschodzie. Kulturowo podział jest jednak wyraźny. W dawnych wiekach gaelicki był językiem większości mieszkańców, a dziś dominuje tu szkocki angielski. Region jest bardzo słabo zaludniony, to jeden z najrzadziej zamieszkanych obszarów Europy. Większość jego terenu administruje Highland Council z siedzibą w Inverness.

Jeśli chcesz najpierw zobaczyć cały kraj, przeczytaj co zobaczyć w Szkocji. Highlands to jednak osobny świat, z własnym klimatem, transportem i historią, dlatego warto planować go osobno.

Jeśli marzysz o jeziorze Loch Ness i dzikich krajobrazach Highlands, warto wybrać wycieczkę z przewodnikiem z Edynburga. (link partnerski)

Jakie regiony tworzą Highlands?

Highlands dzieli się na cztery duże obszary o innym charakterze. Każdy z nich ma swoją bazę noclegową i swoje główne atrakcje. Przy wyborze trasy warto zacząć od tego, który z nich najbardziej Cię interesuje.

Region Charakter Dobra baza
Great Glen i Strathspey serce Highlands, góry, jeziora i narciarstwo Inverness
Argyll i Bute poszarpane wybrzeże z wąskimi zatokami morskimi Oban
Ross i Cromarty wschód niski i żyzny, zachód z ostrymi szczytami Ullapool
Caithness i Sutherland rozległe torfowiska, bardzo rzadkie osadnictwo Thurso

Region Great Glen i Strathspey to najczęściej wybierana część. Droga biegnie tu wzdłuż jezior, a górskie masywy są blisko. W południowej części Highlands, w Perthshire, dobrą bazą jest Pitlochry. Argyll i Bute jest rozbity na półwyspy, więc drogi wiją się wokół zatok i często zawracają.

Co zobaczyć w Highlands? 12 najważniejszych miejsc

Poniżej lista miejsc, które warto zaplanować w pierwszej kolejności. Są pogrupowane mniej więcej w kolejności, w jakiej łatwo je odwiedzić z bazy w Inverness lub Fort William.

  • Loch Ness: jezioro o długości około 37 kilometrów. Jego najgłębszy punkt ma 229,8 metra, a pod względem objętości wody jest to największe jezioro na Wyspach Brytyjskich. Woda jest mętna, bo gleba wokół zawiera dużo torfu. Na brzegach działa centrum wystawowe w Drumnadrochit, a z brzegu wyruszają wycieczki łodziami.
  • Urquhart Castle: zamek na zachodnim brzegu Loch Ness, około 2 kilometrów na wschód od Drumnadrochit. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych obiektów nad jeziorem.
  • Glencoe: dolina z Three Sisters, grupą szczytów. Opuszczone osady w tej okolicy przypominają, że dawniej żyło tu więcej ludzi, a wiele wsi opustoszało już w XVII wieku.
  • Inverness: jedyne miasto regionu i naturalna baza wypadowa. Rzeka Ness przepływa przez miasto i wpada do Morza Północnego przez Moray Firth.
  • Fort William: miasto u stóp Ben Nevis, najwyższej góry Wielkiej Brytanii, liczącej 1345 metrów. Stąd wyrusza się na szlaki i wyciągi narciarskie.
  • Glenfinnan: miejsce, przez które przebiega linia kolejowa z Fort William do Mallaig. Trasa jest nazywana Road to the Isles i prowadzi przez Glenfinnan i Arisaig.
  • Cairngorms: park narodowy obejmujący góry przechodzące na teren Aberdeenshire. Centrum wypadów to Aviemore, a w okolicy można spotkać bobry, renifery i dzikie koty.
  • Oban: port na zachodnim wybrzeżu, z którego kursują promy na Hebrydy. Na wzgórzu nad miastem stoi wiktoriańska wieża McCaig's Tower.
  • Eilean Donan w Dornie: zamek obronny stojący na wyspie przy ujściu zatok. Należy do najczęściej fotografowanych zabytków Highlands.
  • Isle of Skye: największa z Wysp Wewnętrznych Hebrydów, połączona z lądem mostem. Na wyspie leżą góry Cuillin, a na półwyspie Trotternish formacje skalne Old Man of Storr i Quiraing.
  • Inveraray: osiemnastowieczne miasteczko i zamek nad jeziorem. To przykład architektury z epoki georgiańskiej.
  • Dunrobin Castle w Golspie: wystawny zamek w stylu wiktoriańskim, z ogrodami i wnętrzami otwartymi dla zwiedzających.
  • Castle of Mey w pobliżu John o'Groats: zamek na północnym krańcu lądu, zbudowany jako rezydencja, a nie twierdza.

Ile dni wystarczy na trasę samochodową po Highlands?

Na klasyczną pętlę po zachodniej części regionu wystarczą 4 do 5 dni. Trasa łączy jezioro, góry i wybrzeże bez długich przejazdów. Zacznij w Inverness, gdzie spędzisz pierwszą noc.

  • Dzień 1: Loch Ness, Drumnadrochit i Urquhart Castle. Droga A82 biegnie przy zachodnim brzegu jeziora, przez Invermoriston i Drumnadrochit.
  • Dzień 2: przejazd do Fort William, z postojem w Glenfinnan.
  • Dzień 3: Glencoe i okolice Fort William, w tym szlaki widokowe.
  • Dzień 4: Oban i Inveraray, z przerwą przy wybrzeżu.
  • Dzień 5: powrót w stronę Inverness z zapasem czasu na pamiątkowy postój.

Jeśli wolisz dłuższą wyprawę widokową, rozważ North Coast 500. To około 500 mil trasy od Inverness przez północno-zachodnie wybrzeże, północ i John o'Groats, z powrotem do Inverness. Na tę pętlę 4 do 5 dni to mało czasu, więc warto dać sobie więcej dni. Trasę ułóż z uwzględnieniem promów na Skye, jeśli chcesz tam pojechać. Aktualne mapy drogowe i warunki na trasie warto sprawdzić na stronie zarządu dróg Szkocji.

Jak zwiedzać Highlands bez auta?

Bez auta da się zwiedzić najważniejsze miejsca, ale trzeba zaplanować przesiadki z wyprzedzeniem. Najbardziej widokowa trasa to linia kolejowa West Highland z Fort William przez Glenfinnan, Arisaig do Mallaig. Pociąg jedzie wzdłuż jezior i gór, a widoki z okien są jednym z głównych powodów, dla których tu przyjeżdżają ludzie.

Na południu regionu działa historyczna kolej Strathspey Railway z Aviemore do Boat of Garten. Kursuje parowozami, więc to atrakcja dla miłośników dawnych pociągów.

Z Mallaig wypływają promy na wyspę Skye, do Armadale na południu Sleat. Z Oban wypływają promy na Hebrydy. Z Ullapool kursują promy na Lewis. Wszystkie te połączenia zmieniają się w zależności od sezonu. Aktualne rozkłady promów z Mallaig, Oban i Ullapool warto sprawdzić na stronie przewoźnika.

Między większymi miejscowościami kursują autobusy, ale rzadziej niż w mieście. W Inverness lepiej zaplanować wycieczki łodzią po Loch Ness lub obserwację delfinów na Moray Firth, bo łodzie wypływają blisko centrum. Aktualny rozkład autobusów między Inverness a Fort William warto sprawdzić na stronie przewoźnika.

Góry Highlands: Munro, Corbett i szlaki piesze

Góry w Highlands dzieli się według wysokości. Szczyt powyżej 3000 stóp, czyli około 914 metrów, nazywa się Munro. Według przewodników jest ich 282, a do tego 226 pomocniczych szczytów zwanych tops. Szczyty od 2500 do 3000 stóp to Corbetty, których jest 222. Zdobywanie Munro jest popularnym zajęciem na weekend.

Najwyższą górą jest Ben Nevis, 1345 metrów nad poziomem morza, który wznosi się nad Fort William. Inne ważne grupy to Mamores, Aonach Eagach i Three Sisters z Glencoe. W Cairngorms warto zajrzeć na Ben Macdhui i Braeriach. Północny zachód to pasma o wyraźnych grzbietach z piaskowca, na przykład An Teallach czy Liathach.

Najbardziej znane szlaki długodystansowe to West Highland Way, 96 mil z Milngavie do Fort William, oraz Great Glen Way, 73 mile z Fort William do Inverness. Lairig Ghru to trudny przełęcz długości 19 mil, łącząca Speyside z Deeside. Zimą można jeździć na nartach w Cairngorm nad Aviemore i w Nevis Range nad Fort William.

Zamki i ruiny w Highlands

Zamki Highlands są na ogół surowe i obronne, choć często zniszczone. Najlepiej zachowanym przykładem jest Eilean Donan w Dornie, a nad Loch Ness stoi Urquhart Castle. Warto je zobaczyć, jeśli chcesz zrozumieć dawną militarną rolę regionu.

Zamki z późniejszego okresu to już raczej rezydencje. Dunrobin Castle w Golspie to wiktoriańska budowla z wieżami i ozdobnymi detalami, które mają nadać jej średniowieczny wygląd. Castle of Mey w pobliżu John o'Groats jest jeszcze bardziej luksusowy. Inveraray z kolei to przykład budowli georgiańskiej, z symetryczną fasadą i parkiem.

W Argyll stoi McCaig's Tower nad Obanem, wiktoriańska budowla bez funkcji obronnej. W Caithness i wokół Wick znajdziesz z kolei pozostałości prehistorycznych fortyfikacji, zwanych dun. Są to niewielkie wzniesienia z kamiennymi murami, często na wybrzeżu. Są skromne, więc przyjeżdża się tam zwykle dla widoku morza.

Link partnerski Loch Ness i Glencoe: wycieczka. Sprawdź terminy wycieczki

Link partnerski Highlands: wycieczki i bilety. Sprawdź wycieczki z przewodnikiem

Link partnerski Inverness: loty. Porównaj ceny lotów

Klany, Culloden i wygnanie: skąd wzięła się historia Highlands?

Najważniejszą jednostką społeczną dawnych Highlands był klan. Władcy Szkocji widzieli w nim zagrożenie dla swojej władzy, a region postrzegano jako obszar bez prawa. W 1609 roku wydano Statuty z Iony, które zaczęły włączać wodzów klanów w szkocki system społeczny.

Przełomem był rok 1746 i bitwa pod Culloden, koło Inverness. Zakończyła ona jakobickie powstanie i wprowadzono zakaz noszenia broni oraz tartanu. Po czasie zakazy zniesiono, a tartan zaczął symbolizować szkocką tożsamość. Wielu Highlanders wstępowało do armii brytyjskiej w okresie wojen napoleońskich.

Od około 1760 do 1850 roku trwała modernizacja rolnictwa. Właściciele ziemscy zamieniali wsie w duże pastwiska dla owiec, a dawnych dzierżawców przenosili do małych gospodarstw zwanych crofts. Ten proces nazywa się wysiedleniami z Highlands. Wiele osób wyjechało do miast Niziny i za granicę.

Zaraza ziemniaczana z 1846 roku pogłębiła kryzys. Doprowadziła do konfliktów, które w latach 80. XIX wieku zakończyły się ustawą o gospodarstwach crofterskich. W 1886 roku uregulowano wysokość czynszów i prawo do dziedziczenia dzierżawy.

Whisky w Highlands

Highlands to największy region produkcji whisky w Szkocji. Obejmuje obszar od Orkadów po wyspę Arran, a według przewodników działa tu ponad 30 destylarni. Speyside jest częścią Highlands geograficznie, ale w kategoriach whisky traktuje się go osobno.

Według Visit Scotland whisky z Highlands jest owocowa, słodka, pikantna i słodowa. Północne single malty bywają słodkie i pełne w smaku, a wschodnie i południowe są lżejsze w konsystencji. Zachodnie Highlands dają whisky z wyraźnym wpływem torfu.

Warto odwiedzić Talisker w Carbost na Skye, bo leży przy Loch Harport i jest jedną z najbardziej znanych destylarni na wyspie. Przed wizytą sprawdź, czy wymagana jest rezerwacja. Godziny zwiedzania destylarni Talisker warto sprawdzić na jej oficjalnej stronie internetowej.

Przyroda Highlands: las, morze i dzikie zwierzęta

Highlands to jedyne miejsce w Wyspach Brytyjskich, gdzie występuje las borealny. Rosną tu sosny zwyczajne, pozostałości dawnej Puszczy Kaledońskiej. Region jest najbardziej górzystą częścią Wielkiej Brytanii, więc krajobraz zmienia się szybko, z wrzosowisk na szczyty.

W Moray Firth, zatoce przy Inverness, można obserwować delfiny i wieloryby. Wycieczki łodziami wypływają z miasta. W Cairngorms spotkasz z większym prawdopodobieństwem bobry, renifery lub dzikie koty. Obserwacja zwierząt wymaga cierpliwości i ciszy.

Rośliny ogrodów z regionu to przede wszystkim gatunki z Himalajów. Wzdłuż zachodniego wybrzeża rosną nawet palmy, co dziwi wielu odwiedzających. Wiosną, w maju, kwitną różaneczniki, które uciekły z dawnych posiadłości.

Pogoda w Highlands: czego się spodziewać?

Highlands leżą w strefie klimatu oceanicznego, który w całej Wielkiej Brytanii jest wilgotny, chłodny i zmienny. Zachodnie części Szkocji są najłagodniejsze, ale też najbardziej deszczowe i wietrzne, bo leżą najbliżej Atlantyku. Północ jest chłodniejsza i ma większe wahania temperatur. Wschód jest suchszy i mniej wietrzny.

Pogoda zmienia się szybko. W ciągu jednego dnia można zobaczyć kilka różnych rodzajów pogody, więc warto mieć przy sobie ubrania przeciwdeszczowe. Różnice między północą a południowym wschodem Wielkiej Brytanii bywają znaczne, zwłaszcza latem. Aktualne prognozy dla wybranego miejsca warto sprawdzić na oficjalnej stronie służby meteorologicznej.

Czy trzeba znać gaelicki?

Nie. W większości Highlands mówi się po angielsku w szkockiej, regionalnej odmianie. Gaelicki zachował się przede wszystkim na Hebrydach. Mimo to wiele osób zna przynajmniej kilka słów, a napisy często są dwujęzyczne.

Na Skye na znakach drogowych nazwa miejscowości po gaelicku jest podana przed angielską. Na wyspie działa też uczelnia prowadząca zajęcia wyłącznie po gaelicku w Sleat. Jeśli chcesz zobaczyć, jak wygląda ta kultura w praktyce, zajrzyj na lokalne imprezy.

Highland Games odbywają się latem w wielu miasteczkach, czasem razem z pokazami rolniczymi. Są to zawody siłowe, pokazy tańca i muzyka. To dobry sposób, żeby zobaczyć region od strony ludzi.

Od czego zacząć planowanie wyjazdu do Highlands?

Zacznij od wyboru bazy. Inverness to najlepsza baza na pierwszy wyjazd, bo jest jedynym miastem regionu i ma połączenia do Loch Ness. Fort William pasuje do wędrówek i wejścia na Ben Nevis. Oban jest dobrym wyborem, jeśli planujesz wyprawę na wyspy.

Następnie zdecyduj, czy jedziesz autem. Pętla samochodowa daje największą swobodę, a pociągi i autobusy wymagają planowania przesiadek. Sprawdź wcześniej rozkłady promów, bo na wyspach połączenia są rzadsze poza sezonem.

Na koniec wybierz jeden lub dwa regiony zamiast wszystkich naraz. Highlands są rozległe, a dojazd między odległymi miejscami zajmuje dużo czasu.

Często pytacie

Ile dni wystarczy na Highlands?
Na pętlę po zachodniej części regionu wystarczą 4 do 5 dni. Przy jeździe do Skye lub North Coast 500 warto dać sobie więcej czasu.
Czy da się zwiedzić Highlands bez samochodu?
Tak, najważniejsze miejsca są dostępne pociągiem, promem i autobusem. Trzeba jednak zaplanować przesiadki i sprawdzić rozkłady przed wyjazdem.
Jaka jest najwyższa góra w Highlands?
Ben Nevis, o wysokości 1345 metrów, to najwyższa góra Wielkiej Brytanii. Wznosi się nad Fort William.
Czy Highlands są najbardziej górzystą częścią Wielkiej Brytanii?
Tak, region jest najbardziej górzystą częścią kraju. Mają tu swoje pasma górskie także Cairngorms i Glencoe.
Czy w Highlands trzeba znać gaelicki?
Nie, większość osób mówi po szkocku angielsku. Gaelicki zachował się głównie na Hebrydach, ale na znakach na Skye nazwy są podane dwujęzycznie.
Podziel się
Obok tego tekstu

Przeczytaj też